Pogoda w Finlandii we wrześniu - temperatura, opady, czy warto jechać?

Wrzesień to jeden z najlepszych miesięcy na urlop w Finlandii.

Pogoda we wrześniu w skrócie

Temperatura w dzień
16°C
Temperatura w nocy
7°C
Temperatura morza
17°C
Długość dnia
13h00min
Szansa na deszcz
52%
Dni z burzą
2%
Dni ze śniegiem
1%
Parne dni
2%

Ogólny obraz pogody w kraju. Warunki w miastach i regionach mogą się różnić.

TWÓJ URLOP · WRZESIEŃ

Tydzień urlopu w Finlandii we wrześniu - temperatura i deszcz

Porównaj miasta i sprawdź, ile dni wyjazdu zwykle mieściło się w wybranym zakresie temperatur, z opadem poniżej 1 mm.

DANE HISTORYCZNENASA POWER1981-2025
Gdzie chcesz jechać?
Jak daleko zajrzeć w historię?
Jaka pogoda najbardziej Ci odpowiada?

Helsinki we wrześniu - tydzień na zwiedzanie

1981-2025

Temperatura maksymalna 18-28°COpad dobowy poniżej 1 mm

Dni pasujące do Twoich planów
0,4 / 7 dni

Średnio w tygodniu · typowo 0 dni

Przynajmniej 5 takich dni
3%

historycznych tygodni

Cały tydzień spełnia warunki
<1%

historycznych tygodni

Ile takich dni trafiało się w tygodniu?

Wysokość słupka to odsetek historycznych tygodni.

5-7 dni spełniających warunki

Kiedy jechać? Porównaj miesiące

średnio dni na zwiedzanie / tydzień

Najwięcej dni spełniających wybrane warunki wypadało w lipcu - średnio 3,1 z 7 dni.

Gdzie w Finlandii najwięcej takich dni we wrześniu?

Wśród 10 porównywanych miast i regionów, dla wybranych warunków.

Helsinki · 1981-2025

Upalne dni i ciepłe noce we wrześniu

Czy podczas upału temperatura spada poniżej 20°C?

—brak upalnych dób w danych
0%tygodni z co najmniej 3 ciepłymi nocami*

W analizowanych 1350 dniach temperatura maksymalna nie osiągnęła 30°C. Nie ma więc podstaw do porównania nocnego ochłodzenia podczas upału. Ciepłe noce mogą jednak występować także bez upalnego dnia.

* Ciepłą noc opisuje tu dobowe minimum ≥20°C. Porównujemy maksimum i minimum tej samej doby; nie wyodrębniamy nocy następującej po konkretnym upalnym dniu.

Helsinki · tydzień wyjazdu

Jak bardzo temperatura zmienia się w ciągu tygodnia?

Nie tylko pogoda w dzień - sprawdź też chłodniejsze godziny.

Najchłodniejsza pora doby7,1-11,3°Cminimum tygodnia · typowy zakres
Najcieplejszy dzień14,1-18°Cmaksimum tygodnia · typowy zakres
3,4°Ctypowa różnica między najcieplejszym a najchłodniejszym dniem tygodnia

Jak często przychodzi ochłodzenie z dnia na dzień?

3%tygodni ze spadkiem temperatury maksymalnej o co najmniej 5°C z dnia na dzień

Warto mieć cieplejszą warstwę na wieczór i poranek. Najniższe temperatury w tygodniu często mocno różniły się od popołudniowych.

Zakresy to 20.-80. percentyl minimów i maksimów całych tygodni w danych historycznych. Ochłodzenie liczymy między temperaturami maksymalnymi kolejnych dni.

Porównaj wszystkie miejsca: tydzień urlopu we wrześniu
18-28°C i opad poniżej 1 mm · 1981-2025. Częstość w historycznych tygodniach.
MiejsceŚrednio pasujących dniCo najmniej 5 dniPełne 7 dni
Helsinki0,4 / 73%<1%
Jyväskylä0,4 / 72%<1%
Turku1,1 / 79%2%
Vantaa0,8 / 75%<1%
Oulu0,2 / 7<1%<1%
Lahti0,7 / 74%<1%
Espoo0,5 / 74%<1%
Tampere0,5 / 72%<1%
Pori0,5 / 73%<1%
Rovaniemi0,1 / 7<1%0%
Skąd pochodzą wyniki i co dokładnie oznaczają?

Analiza obejmuje 1080 kompletnych okresów 7-dniowych z 45 lat (1981-2025) dla lokalizacji Helsinki. Uwzględniono wszystkie możliwe daty rozpoczęcia, jeśli cały tydzień mieścił się we wrześniu. Sąsiednie okresy mają wspólne dni.

Każdy dzień musi równocześnie spełniać oba warunki: dzienna temperatura maksymalna od 18 do 28°C włącznie i dobowy opad poniżej 1 mm. Przy takim progu mogą wystąpić śladowe opady. Typowy zakres to 20.-80. percentyl liczby pasujących dni w tygodniu. Zestawienie przyczyn liczy każdy dzień kalendarzowy tylko raz; kategorie mogą się nakładać (np. gorący i deszczowy dzień). Ranking obejmuje 10 miast i regionów dostępnych w tym porównaniu.

Źródło: NASA POWER, dzienne dane siatkowe MERRA-2 dla punktu przypisanego do lokalizacji. Pokazujemy, jak często wybrane warunki temperatury i opadów występowały w pełnych okresach historycznych.

Kompletność danych: 1080 z 1080 możliwych okresów. Niepełne tygodnie są pomijane.

W oparciu o dane historyczne dla wybranego miasta lub regionu.

Finlandia - wrzesień na tle roku - klimat w ciągu roku
Zaplanuj podróż

Oferty wyjazdu: Finlandia

Oferty partnerów

Aktualne oferty wakacji

Wakacje.pl · Finlandia

Wyszukaj wakacje

Wakacje.pl · Finlandia

Mapa hoteli i noclegów

Booking.com · Finlandia

Atrakcje i wycieczki

GetYourGuide · Finlandia

Jaka temperatura jest w Finlandii we wrześniu?

Temperatury w dzień są umiarkowane - średnio około 16°C. Noce bywają chłodne - około 7°C, warto mieć coś cieplejszego.

Czy w Finlandii pada we wrześniu?

Jest dość deszczowo - szansa na deszczowy dzień to około 52%, warto mieć parasol.

Czy wrzesień to dobry czas na urlop w Finlandii?

Tak, ten miesiąc należy do najczęściej polecanych na podróż w Finlandii. Najcieplej w Finlandii jest w lipcu, gdy termometry pokazują średnio około 22°C.
Najczęściej polecane miesiące na urlop w Finlandii: maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik.
Historia pogody 1981-2025

Pogoda w Finlandii we wrześniu w latach 1981-2025

NASA POWER

W latach 2016-2025 średnia temperatura w dzień wynosiła 15,1°C i była o 2,6°C wyższa niż w latach 1981-1990. Najcieplejszy był 2024 (17,5°C), a najchłodniejszy 1986 (9,7°C).

Różnice między latami

Jak podobna jest pogoda we wrześniu w kolejnych latach?

W 43% porównywanych lat temperatura i liczba dni z opadem były zbliżone do typowych dla tego miesiąca.

Za podobny przebieg uznajemy różnicę średniej temperatury maksymalnej do 2°C i liczby dni z opadem do 3 dni względem mediany z lat 1991-2020. Porównanie w oparciu o dane historyczne.
43%lat z podobnym przebiegiem
Typowa średnia w dzień13,4°C–15,3°C
Typowa liczba dni z opadem8–16 dni

Temperatura w dzień we wrześniu - rok po roku

Średnia temperatura maksymalna miesiąca. Zobacz różnice między latami i długoterminowy trend.

45 lat danych
Najchłodniejszy miesiąc9,7°C 1986
Najcieplejszy miesiąc17,5°C 2024
Ostatni rok w danych16,7°C 2025
8°10°12°14°16°18°20° 1981: 13°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1982: 13°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1983: 13,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1984: 11,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1985: 12,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1986: 9,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1987: 11,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1988: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1989: 14,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1990: 11,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1991: 12,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1992: 14,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1993: 10,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1994: 13,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1995: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1996: 12°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1997: 13,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1998: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1999: 15,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2000: 13,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2001: 14,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2002: 14°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2003: 14,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2004: 14,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2005: 15°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2006: 16,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2007: 13,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2008: 12,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2009: 15,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2010: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2011: 15,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2012: 13,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2013: 14,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2014: 15,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2015: 15,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2016: 15,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2017: 13,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2018: 15,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2019: 13,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2020: 15,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2021: 12,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2022: 12,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2023: 17,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2024: 17,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2025: 16,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca 1986: 9,7°C2024: 17,5°C2025: 16,7°C 198119902000201020202025 8°10°12°14°16°18°20° 1981: 13°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1982: 13°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1983: 13,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1984: 11,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1985: 12,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1986: 9,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1987: 11,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1988: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1989: 14,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1990: 11,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1991: 12,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1992: 14,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1993: 10,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1994: 13,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1995: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1996: 12°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1997: 13,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1998: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1999: 15,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2000: 13,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2001: 14,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2002: 14°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2003: 14,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2004: 14,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2005: 15°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2006: 16,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2007: 13,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2008: 12,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2009: 15,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2010: 13,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2011: 15,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2012: 13,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2013: 14,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2014: 15,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2015: 15,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2016: 15,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2017: 13,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2018: 15,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2019: 13,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2020: 15,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2021: 12,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2022: 12,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2023: 17,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2024: 17,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2025: 16,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca 1986: 9,7°C2024: 17,5°C2025: 16,7°C 198120002025
Średnia w danym rokuŚrednia 5-letniaPunkt odniesienia 1991-2020: 14,1°C

Błękitne tło pokazuje typowy zakres średnich miesięcznych z lat 1991-2020 (20.-80. percentyl). Grubsza linia przedstawia średnią z pięciu kolejnych lat. Wyróżnione wartości to średnie dla całych miesięcy.

Zobacz temperatury dla wszystkich lat
RokŚrednia w dzieńŚrednia 5-letnia
198113°C-
198213°C-
198313,7°C-
198411,8°C-
198512,7°C12,8°C
19869,7°C12,2°C
198711,5°C11,9°C
198813,8°C11,9°C
198914,5°C12,4°C
199011,3°C12,2°C
199112,4°C12,7°C
199214,4°C13,3°C
199310,2°C12,6°C
199413,6°C12,4°C
199513,8°C12,9°C
199612°C12,8°C
199713,4°C12,6°C
199813,8°C13,3°C
199915,8°C13,8°C
200013,3°C13,7°C
200114,2°C14,1°C
200214°C14,2°C
200314,5°C14,4°C
200414,2°C14°C
200515°C14,4°C
200616,4°C14,8°C
200713,5°C14,7°C
200812,3°C14,3°C
200915,3°C14,5°C
201013,8°C14,3°C
201115,3°C14°C
201213,4°C14°C
201314,7°C14,5°C
201415,5°C14,5°C
201515,4°C14,9°C
201615,3°C14,9°C
201713,7°C14,9°C
201815,6°C15,1°C
201913,9°C14,8°C
202015,4°C14,8°C
202112,2°C14,2°C
202212,9°C14°C
202317,4°C14,4°C
202417,5°C15,1°C
202516,7°C15,3°C

Jak zmieniła się pogoda we wrześniu od lat 80.?

Porównanie średnich z lat 1981-1990 oraz 2016-2025 pokazuje, jak zmieniły się temperatury, opady i częstotliwość dłuższych upałów.

W ostatniej dekadzie średnia temperatura w dzień była o 2,6°C wyższa niż w latach 1981-1990.

Temperatura w dzień
1981-199012,5°C2016-202515,1°C
zmiana: +2,6°C
Dni upalne
1981-19900 dni2016-20250 dni
zmiana: 0 dni
Ciepłe noce
1981-19900 dni2016-20250 dni
zmiana: 0 dni
Dni z opadem
1981-199015,7 dni2016-202511,1 dni
zmiana: −4,6 dni
Lata z falą upałów
1981-19900%2016-20250%
zmiana: 0 p.p.

Jak często wrzesień przynosi upał, mróz i deszcz?

Typowa liczba dni i suma opadów według normy klimatycznej 1991-2020.

Dni ciepłe0 dnimaks. co najmniej 25°C
Dni upalne0 dnimaks. co najmniej 30°C
Noce z mrozem0 dnimin. poniżej 0°C
Ciepłe noce0 dnimin. co najmniej 20°C
Dni z opadem12 dnico najmniej 1 mm
Suma opadów49 mmtypowo w miesiącu

Czy we wrześniu w Finlandii często pada?

Szanse obliczono ze wszystkich kolejnych 3-, 5- i 7-dniowych terminów w latach 1981-2025. Dzień z opadem oznacza co najmniej 1 mm.

Pełne 7 dni bez deszczu zdarzało się w 14% historycznych terminów. W 86% tygodni przynajmniej jeden dzień przynosił opad.

3 dni bez deszczu32%szansa historyczna
5 dni bez deszczu21%szansa historyczna
7 dni bez deszczu14%szansa historyczna
Najdłuższa sucha seria7 dnitypowo w miesiącu
Najdłuższa seria opadów5 dnitypowo w miesiącu

Fale upałów, ciepłe noce i okresy chłodu we wrześniu

Pokazujemy odsetek lat, w których wystąpiła co najmniej jedna seria trzech kolejnych dni lub nocy spełniających podany warunek.

Fala upałów0%3 dni z temperaturą co najmniej 30°C0 z 45 lat
Seria ciepłych nocy0%3 noce z temperaturą co najmniej 20°C0 z 45 lat
Seria mroźnych nocy2%3 noce z temperaturą poniżej 0°C1 z 45 lat · najczęściej: koniec miesiąca (od 21.)
Wyraźne ochłodzenie60%3 dni z maksimum nie wyższym niż 11,5°C27 z 45 lat · najczęściej: koniec miesiąca (od 21.)

Najwyższe i najniższe wartości od 1981 roku

Najwyższa temperatura24,6°C
Najchłodniejsza noc-3,9°C
Największy dobowy opad31,3 mm

Początek, środek czy koniec miesiąca - kiedy pogoda jest najstabilniejsza?

Porównujemy temperaturę, suche dni, ulewy i wiatr. Wyróżniony okres ma zwykle najmniejsze ryzyko opadów i silniejszego wiatru.

początek miesiąca (1-10)
16,2°CTemperatura w dzień9,3°CW nocy
Suche dni
6 dni
Ryzyko ulewy
2%
Dni upalne
0%
Silniejszy wiatr
0%
środek miesiąca (11-20)
14°CTemperatura w dzień7,5°CW nocy
Suche dni
6 dni
Ryzyko ulewy
3%
Dni upalne
0%
Silniejszy wiatr
0%
koniec miesiąca (od 21.)najbardziej stabilny
12,3°CTemperatura w dzień6,1°CW nocy
Suche dni
7 dni
Ryzyko ulewy
3%
Mroźne noce
1%
Silniejszy wiatr
0%

Najbardziej stabilne warunki pod względem opadów i wiatru występują zwykle w okresie: koniec miesiąca (od 21.).

Wartości dla kraju są medianą danych dla 10 miast uwzględnionych w serwisie. Źródło: dzienne dane siatkowe NASA POWER (MERRA-2), lata 1981-2025; norma klimatyczna 1991-2020. Są to dane modelowe dla obszaru, dlatego mogą różnić się od oficjalnych rekordów stacji meteorologicznych.

Pogoda w Finlandii przez cały rok - średnie temperatury i opady

MiesiącW dzieńW nocySzansa na deszcz
styczeń -4℃ -9℃ 31%
luty -1℃ -6℃ 37%
marzec 2℃ -6℃ 33%
kwiecień 8℃ -1℃ 53%
maj ★ 16℃ 6℃ 46%
czerwiec ★ 18℃ 10℃ 62%
lipiec ★ 22℃ 13℃ 55%
sierpień ★ 20℃ 11℃ 56%
wrzesień ★ 16℃ 7℃ 52%
październik ★ 8℃ 2℃ 50%
listopad 4℃ 0℃ 64%
grudzień 1℃ -4℃ 56%
★ - miesiące najczęściej polecane na podróż

Gdzie najcieplej w Finlandii we wrześniu? Pogoda w miastach i regionach

Dla każdego miasta pokazujemy średnią temperaturę w dzień oraz najcieplejszy i najchłodniejszy rok. Zestawienie opiera się na średniej z dobowych temperatur maksymalnych w całym wrześniu.

MiejsceW dzieńW nocyWrzesień 1981-2025 WodaSzansa na deszcz
Helsinki 16℃ 7℃
Średnia14,3°C Najcieplejszy rok2024 · 18,1°C Najchłodniejszy rok1986 · 10,6°C Najcieplejszy dzień22,8°C · 5 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień5,7°C · 27 wrz 1986
17℃ 39%
Turku 16℃ 7℃
Średnia15,1°C Najcieplejszy rok2023 · 18,3°C Najchłodniejszy rok1986 · 10,7°C Najcieplejszy dzień27,9°C · 5 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień4,7°C · 25 wrz 1990
17℃ 42%
Vantaa 16℃ 8℃
Średnia14,6°C Najcieplejszy rok2024 · 18,6°C Najchłodniejszy rok1986 · 10,2°C Najcieplejszy dzień25,6°C · 5 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień4,2°C · 27 wrz 1986
17℃ 45%
Espoo 16℃ 8℃
Średnia14,4°C Najcieplejszy rok2024 · 18°C Najchłodniejszy rok1986 · 10,6°C Najcieplejszy dzień22,9°C · 5 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień5,9°C · 27 wrz 1986
17℃ 45%
Pori 16℃ 8℃
Średnia13,9°C Najcieplejszy rok2023 · 17,1°C Najchłodniejszy rok1986 · 9,8°C Najcieplejszy dzień25,7°C · 5 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień4,7°C · 27 wrz 1986
17℃ 51%
Lahti 15℃ 8℃
Średnia14,2°C Najcieplejszy rok2024 · 18,6°C Najchłodniejszy rok1986 · 9,7°C Najcieplejszy dzień27,4°C · 5 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień3,1°C · 27 wrz 1986
- 55%
Tampere 15℃ 6℃
Średnia13,7°C Najcieplejszy rok2023 · 17,3°C Najchłodniejszy rok1986 · 9,4°C Najcieplejszy dzień26,4°C · 5 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień3,4°C · 27 wrz 1986
- 57%
Jyväskylä 14℃ 5℃
Średnia13,2°C Najcieplejszy rok2024 · 17,2°C Najchłodniejszy rok1986 · 8,9°C Najcieplejszy dzień23,6°C · 4 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień2,5°C · 23 wrz 2014
- 54%
Oulu 14℃ 7℃
Średnia12,1°C Najcieplejszy rok2025 · 15,8°C Najchłodniejszy rok1986 · 8,2°C Najcieplejszy dzień22,4°C · 6 wrz 2025 Najchłodniejszy dzień2,3°C · 25 wrz 1986
15℃ 53%
Rovaniemi 11℃ 6℃
Średnia10,7°C Najcieplejszy rok2024 · 14,5°C Najchłodniejszy rok1986 · 6,7°C Najcieplejszy dzień21,3°C · 6 wrz 2024 Najchłodniejszy dzień1°C · 25 wrz 1986
- 63%

Rekordy temperatury w Finlandii: Wrzesień na tle całego roku

Porównujemy dzienne temperatury maksymalne z lat 1981-2025 dla 10 miast widocznych w tabeli.

Najcieplejszy dzień we wrześniu27,9°C Turku ·
Najcieplejszy dzień roku33,1°C Turku ·
Najchłodniejszy dzień we wrześniu1°C Rovaniemi ·
Najchłodniejszy dzień roku-39,5°C Jyväskylä ·

Wartości pochodzą z danych siatkowych NASA POWER dla miast pokazanych w tabeli.

Planujesz wyjazd już teraz? Sprawdź aktualną prognozę pogody w Finlandii na najbliższe 14 dni.
A może gdzieś, gdzie na pewno będzie ciepło? Zobacz gdzie jest ciepło we wrześniu.
styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień