Pogoda w Kenii w kwietniu - temperatura, opady, czy warto jechać?

Pogoda w kwietniu w skrócie

Temperatura w dzień
29°C
Temperatura w nocy
20°C
Temperatura morza
30°C
Długość dnia
12h07min
Szansa na deszcz
28%
Dni z burzą
17%
Parne dni
100%

Ogólny obraz pogody w kraju. Warunki w miastach i regionach mogą się różnić.

TWÓJ URLOP · KWIECIEŃ

Tydzień urlopu w Kenii w kwietniu - temperatura i deszcz

Porównaj miasta i sprawdź, ile dni wyjazdu zwykle mieściło się w wybranym zakresie temperatur, z opadem poniżej 1 mm.

DANE HISTORYCZNENASA POWER1981-2025
Gdzie chcesz jechać?
Jak daleko zajrzeć w historię?
Jaka pogoda najbardziej Ci odpowiada?

Nairobi w kwietniu - tydzień na zwiedzanie

1981-2025

Temperatura maksymalna 18-28°COpad dobowy poniżej 1 mm

Dni pasujące do Twoich planów
0,6 / 7 dni

Średnio w tygodniu · typowo 0-1 dni

Przynajmniej 5 takich dni
<1%

historycznych tygodni

Cały tydzień spełnia warunki
0%

historycznych tygodni

Ile takich dni trafiało się w tygodniu?

Wysokość słupka to odsetek historycznych tygodni.

5-7 dni spełniających warunki

Kiedy jechać? Porównaj miesiące

średnio dni na zwiedzanie / tydzień

Najwięcej dni spełniających wybrane warunki wypadało w lipcu - średnio 5,2 z 7 dni.

Gdzie w Kenii najwięcej takich dni w kwietniu?

Wśród 10 porównywanych miast i regionów, dla wybranych warunków.

Nairobi · 1981-2025

Upalne dni i ciepłe noce w kwietniu

Czy podczas upału temperatura spada poniżej 20°C?

0%upalnych dób z minimum ≥20°C
0%tygodni z co najmniej 3 ciepłymi nocami*

W 0% upalnych dób temperatura nie spadała poniżej 20°C nawet w najchłodniejszym momencie. Porównanie obejmuje 115 dni z maksimum co najmniej 30°C.

Najniższa temperatura w upalne doby

poniżej 18°C100%
od 18 do poniżej 20°C0%
co najmniej 20°C0%

* Ciepłą noc opisuje tu dobowe minimum ≥20°C. Porównujemy maksimum i minimum tej samej doby; nie wyodrębniamy nocy następującej po konkretnym upalnym dniu.

Nairobi · tydzień wyjazdu

Jak bardzo temperatura zmienia się w ciągu tygodnia?

Nie tylko pogoda w dzień - sprawdź też chłodniejsze godziny.

Najchłodniejsza pora doby13,8-15,2°Cminimum tygodnia · typowy zakres
Najcieplejszy dzień27,3-30,1°Cmaksimum tygodnia · typowy zakres
2,7°Ctypowa różnica między najcieplejszym a najchłodniejszym dniem tygodnia

Jak często przychodzi ochłodzenie z dnia na dzień?

2%tygodni ze spadkiem temperatury maksymalnej o co najmniej 5°C z dnia na dzień

Warto mieć cieplejszą warstwę na wieczór i poranek. Najniższe temperatury w tygodniu często mocno różniły się od popołudniowych.

Zakresy to 20.-80. percentyl minimów i maksimów całych tygodni, a nie granice prognozy. Ochłodzenie liczymy między kolejnymi dniami, bez porównywania dnia z nocą.

Porównaj wszystkie miejsca: tydzień urlopu w kwietniu
18-28°C i opad poniżej 1 mm · 1981-2025. Częstość w historycznych tygodniach.
MiejsceŚrednio pasujących dniCo najmniej 5 dniPełne 7 dni
Nairobi0,6 / 7<1%0%
Mombasa0 / 70%0%
Kisumu0,4 / 7<1%0%
Nakuru1,1 / 75%<1%
Malindi0 / 70%0%
Garissa0 / 70%0%
Eldoret0,7 / 72%<1%
Nyeri0,6 / 73%<1%
Bungoma0,1 / 70%0%
Kilifi0 / 70%0%
Skąd pochodzą wyniki i co dokładnie oznaczają?

Analiza obejmuje 1080 kompletnych okresów 7-dniowych z 45 lat (1981-2025) dla lokalizacji Nairobi. Uwzględniono wszystkie możliwe daty rozpoczęcia, jeśli cały tydzień mieścił się w kwietniu. Sąsiednie okresy nachodzą na siebie, nie są niezależnymi próbami.

Każdy dzień musi równocześnie spełniać oba warunki: dzienna temperatura maksymalna od 18 do 28°C włącznie i dobowy opad poniżej 1 mm. Taki próg opadu dopuszcza śladowe opady; nie oznacza gwarancji zupełnie bezdeszczowego dnia. Typowy zakres to 20.-80. percentyl liczby pasujących dni w tygodniu. Zestawienie przyczyn liczy każdy dzień kalendarzowy tylko raz; kategorie mogą się nakładać (np. gorący i deszczowy dzień). Ranking obejmuje 10 miast i regionów dostępnych w tym porównaniu.

Źródło: NASA POWER, dzienne dane siatkowe MERRA-2 dla punktu przypisanego do lokalizacji, nie pomiary ze stacji miejskiej ani średnia dla całego kraju. To częstość warunków w przeszłości, nie prognoza ani ocena jej sprawdzalności. Porównanie nie uwzględnia zachmurzenia, wiatru, wilgotności, temperatury morza ani zmian pogody w ciągu doby. Nie ocenia bezpieczeństwa aktywności na zewnątrz. Pogodę na konkretny wyjazd sprawdź w aktualnej prognozie.

Kompletność danych: 1080 z 1080 możliwych okresów. Niepełne tygodnie są pomijane.

Częstość historyczna, nie prognoza na konkretny termin. Dane dla wybranego miasta lub regionu.

Kenia - kwiecień na tle roku - klimat w ciągu roku

Jaka temperatura jest w Kenii w kwietniu?

Dni są gorące i typowo wakacyjne - średnio około 29°C. Noce są ciepłe - temperatura wynosi około 20°C.

Czy w Kenii pada w kwietniu?

Trzeba liczyć się z przelotnymi opadami - szansa na deszczowy dzień to około 28%. Do tego dość często pojawiają się burze (ok. 17% dni). Odczuwalna parność potrafi dokuczać.

Czy kwiecień to dobry czas na urlop w Kenii?

To niekoniecznie najlepszy termin. Za najlepsze miesiące na urlop w Kenii najczęściej wskazuje się: czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień. Najcieplej w Kenii jest w lutym, gdy termometry pokazują średnio około 32°C.
Najczęściej polecane miesiące na urlop w Kenii: czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień.
Historia pogody 1981-2025

Pogoda w Kenii w kwietniu w latach 1981-2025

NASA POWER

W latach 2016-2025 średnia temperatura w dzień wynosiła 27,6°C i była o 0,3°C wyższa niż w latach 1981-1990. Najcieplejszy był 2019 (30,2°C), a najchłodniejszy 2018 (24,6°C).

Różnice między latami

Jak podobna jest pogoda w kwietniu w kolejnych latach?

W 50% porównywanych lat temperatura i liczba dni z opadem były zbliżone do typowych dla tego miesiąca.

Za podobny przebieg uznajemy różnicę średniej temperatury maksymalnej do 2°C i liczby dni z opadem do 3 dni względem mediany z lat 1991-2020. To porównanie historyczne, nie trafność prognozy.
50%lat z podobnym przebiegiem
Typowa średnia w dzień27,3°C–29,1°C
Typowa liczba dni z opadem21–28 dni

Temperatura w dzień w kwietniu - rok po roku

Średnia temperatura maksymalna miesiąca. Zobacz różnice między latami i długoterminowy trend.

45 lat danych
Najchłodniejszy miesiąc24,6°C 2018
Najcieplejszy miesiąc30,2°C 2019
Ostatni rok w danych27,5°C 2025
24°25°26°27°28°29°30°31° 1981: 25,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1982: 27,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1983: 29,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1984: 29,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1985: 26,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1986: 27,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1987: 28°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1988: 27,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1989: 27,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1990: 25,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1991: 29°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1992: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1993: 30,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1994: 29,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1995: 29,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1996: 28°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1997: 26°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1998: 28,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1999: 28,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2000: 29,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2001: 28,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2002: 28,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2003: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2004: 27,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2005: 29,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2006: 27,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2007: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2008: 27,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2009: 27,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2010: 28°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2011: 28,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2012: 26,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2013: 25,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2014: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2015: 27,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2016: 27,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2017: 29,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2018: 24,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2019: 30,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2020: 26,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2021: 27,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2022: 29,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2023: 27,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2024: 26,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2025: 27,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca 2018: 24,6°C2019: 30,2°C2025: 27,5°C 198119902000201020202025 24°25°26°27°28°29°30°31° 1981: 25,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1982: 27,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1983: 29,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1984: 29,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1985: 26,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1986: 27,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1987: 28°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1988: 27,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1989: 27,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1990: 25,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1991: 29°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1992: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1993: 30,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1994: 29,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1995: 29,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1996: 28°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1997: 26°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1998: 28,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca1999: 28,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2000: 29,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2001: 28,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2002: 28,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2003: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2004: 27,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2005: 29,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2006: 27,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2007: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2008: 27,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2009: 27,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2010: 28°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2011: 28,9°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2012: 26,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2013: 25,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2014: 28,7°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2015: 27,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2016: 27,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2017: 29,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2018: 24,6°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2019: 30,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2020: 26,3°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2021: 27,8°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2022: 29,1°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2023: 27,2°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2024: 26,4°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca2025: 27,5°C - średnia temperatura maksymalna miesiąca 2018: 24,6°C2019: 30,2°C2025: 27,5°C 198120002025
Średnia w danym rokuŚrednia 5-letniaPunkt odniesienia 1991-2020: 28,1°C

Błękitne tło: typowy zakres średnich miesięcznych z lat 1991-2020 (20.-80. percentyl). Grubsza linia: średnia z pięciu kolejnych lat. Wyróżnione wartości dotyczą całego miesiąca, nie rekordowej temperatury jednego dnia.

Zobacz temperatury dla wszystkich lat
RokŚrednia w dzieńŚrednia 5-letnia
198125,3°C-
198227,3°C-
198329,4°C-
198429,9°C-
198526,5°C27,7°C
198627,4°C28,1°C
198728°C28,2°C
198827,3°C27,8°C
198927,1°C27,3°C
199025,4°C27°C
199129°C27,4°C
199228,7°C27,5°C
199330,1°C28,1°C
199429,1°C28,5°C
199529,3°C29,2°C
199628°C29°C
199726°C28,5°C
199828,6°C28,2°C
199928,2°C28°C
200029,5°C28,1°C
200128,4°C28,1°C
200228,9°C28,7°C
200328,7°C28,7°C
200427,3°C28,6°C
200529,4°C28,5°C
200627,2°C28,3°C
200728,7°C28,3°C
200827,6°C28°C
200927,8°C28,1°C
201028°C27,9°C
201128,9°C28,2°C
201226,3°C27,7°C
201325,5°C27,3°C
201428,7°C27,5°C
201527,6°C27,4°C
201627,8°C27,2°C
201729,3°C27,8°C
201824,6°C27,6°C
201930,2°C27,9°C
202026,3°C27,6°C
202127,8°C27,6°C
202229,1°C27,6°C
202327,2°C28,1°C
202426,4°C27,4°C
202527,5°C27,6°C

Jak zmieniła się pogoda w kwietniu od lat 80.?

Porównanie średnich z lat 1981-1990 oraz 2016-2025 pokazuje, jak zmieniły się temperatury, opady i częstotliwość dłuższych upałów.

W ostatniej dekadzie średnia temperatura w dzień była o 0,3°C wyższa niż w latach 1981-1990.

Temperatura w dzień
1981-199027,4°C2016-202527,6°C
zmiana: +0,3°C
Dni upalne
1981-19904,2 dni2016-20254,5 dni
zmiana: +0,3 dni
Ciepłe noce
1981-19900 dni2016-20250,1 dni
zmiana: +0,1 dni
Dni z opadem
1981-199027 dni2016-202525,5 dni
zmiana: −1,5 dni
Lata z falą upałów
1981-199040%2016-202540%
zmiana: 0 p.p.

Jak często kwiecień przynosi upał, mróz i deszcz?

Typowa liczba dni i suma opadów według normy klimatycznej 1991-2020.

Dni ciepłe29 dnimaks. co najmniej 25°C
Dni upalne3 dnimaks. co najmniej 30°C
Noce z mrozem0 dnimin. poniżej 0°C
Ciepłe noce0 dnimin. co najmniej 20°C
Dni z opadem27 dnico najmniej 1 mm
Suma opadów130 mmtypowo w miesiącu

Czy w kwietniu w Kenii często pada?

Szanse obliczono ze wszystkich kolejnych 3-, 5- i 7-dniowych terminów w latach 1981-2025. Dzień z opadem oznacza co najmniej 1 mm.

Pełne 7 dni bez deszczu zdarzało się w 1% historycznych terminów. W 99% tygodni przynajmniej jeden dzień przynosił opad.

3 dni bez deszczu5%szansa historyczna
5 dni bez deszczu2%szansa historyczna
7 dni bez deszczu1%szansa historyczna
Najdłuższa sucha seria2 dnitypowo w miesiącu
Najdłuższa seria opadów19 dnitypowo w miesiącu

Fale upałów, ciepłe noce i okresy chłodu w kwietniu

Pokazujemy odsetek lat, w których wystąpiła co najmniej jedna seria trzech kolejnych dni lub nocy spełniających podany warunek.

Fala upałów47%3 dni z temperaturą co najmniej 30°C21 z 45 lat · najczęściej: początek miesiąca (1-10)
Seria ciepłych nocy0%3 noce z temperaturą co najmniej 20°C0 z 45 lat
Seria mroźnych nocy0%3 noce z temperaturą poniżej 0°C0 z 45 lat
Wyraźne ochłodzenie51%3 dni z maksimum nie wyższym niż 26,5°C23 z 45 lat · najczęściej: początek miesiąca (1-10)

Najwyższe i najniższe wartości od 1981 roku

Najwyższa temperatura32,3°C
Najchłodniejsza noc14,4°C
Największy dobowy opad41,1 mm

Początek, środek czy koniec miesiąca - kiedy pogoda jest najstabilniejsza?

Porównujemy temperaturę, suche dni, ulewy i wiatr. Wyróżniony okres ma zwykle najmniejsze ryzyko opadów i silniejszego wiatru.

początek miesiąca (1-10)najbardziej stabilny
28,9°CTemperatura w dzień17,3°CW nocy
Suche dni
2 dni
Ryzyko ulewy
7%
Dni upalne
31%
Silniejszy wiatr
0%
środek miesiąca (11-20)
28,3°CTemperatura w dzień17,4°CW nocy
Suche dni
0 dni
Ryzyko ulewy
8%
Dni upalne
17%
Silniejszy wiatr
0%
koniec miesiąca (od 21.)
27,2°CTemperatura w dzień17,4°CW nocy
Suche dni
0 dni
Ryzyko ulewy
14%
Dni upalne
4%
Silniejszy wiatr
0%

Najbardziej stabilne warunki pod względem opadów i wiatru występują zwykle w okresie: początek miesiąca (1-10).

Wartości dla kraju są medianą danych dla 10 miast uwzględnionych w serwisie. Źródło: dzienne dane siatkowe NASA POWER (MERRA-2), lata 1981-2025; norma klimatyczna 1991-2020. Są to dane modelowe dla obszaru, dlatego mogą różnić się od oficjalnych rekordów stacji meteorologicznych.

Pogoda w Kenii przez cały rok - średnie temperatury i opady

MiesiącW dzieńW nocySzansa na deszcz
styczeń 31℃ 19℃ 7%
luty 32℃ 20℃ 5%
marzec 31℃ 20℃ 18%
kwiecień 29℃ 20℃ 28%
maj 28℃ 19℃ 50%
czerwiec ★ 28℃ 18℃ 27%
lipiec ★ 28℃ 18℃ 28%
sierpień ★ 28℃ 18℃ 31%
wrzesień ★ 29℃ 18℃ 25%
październik 30℃ 18℃ 26%
listopad 30℃ 17℃ 33%
grudzień 31℃ 19℃ 16%
★ - miesiące najczęściej polecane na podróż

Gdzie najcieplej w Kenii w kwietniu? Pogoda w miastach i regionach

Dla każdego miasta pokazujemy średnią temperaturę w dzień oraz najcieplejszy i najchłodniejszy rok. Porównanie dotyczy średniej temperatury maksymalnej w całym kwietniu, a nie pojedynczego rekordowego dnia.

MiejsceW dzieńW nocyKwiecień 1981-2025 WodaSzansa na deszcz
Garissa 35℃ 24℃
Średnia34,2°C Najcieplejszy rok2019 · 36,5°C Najchłodniejszy rok2023 · 31,7°C Najcieplejszy dzień39,8°C · 8 kwi 2016 Najchłodniejszy dzień27,8°C · 25 kwi 2023
- 14%
Kilifi 32℃ 24℃
Średnia30°C Najcieplejszy rok2019 · 31,5°C Najchłodniejszy rok1997 · 29°C Najcieplejszy dzień32,9°C · 27 kwi 2019 Najchłodniejszy dzień26,7°C · 28 kwi 2023
30℃ 25%
Mombasa 31℃ 24℃
Średnia31,2°C Najcieplejszy rok2019 · 33,2°C Najchłodniejszy rok2024 · 29,1°C Najcieplejszy dzień37,3°C · 4 kwi 1987 Najchłodniejszy dzień26,2°C · 28 kwi 2023
30℃ 28%
Malindi 31℃ 26℃
Średnia31,6°C Najcieplejszy rok2019 · 33,6°C Najchłodniejszy rok1997 · 30,1°C Najcieplejszy dzień36,2°C · 16 kwi 2019 Najchłodniejszy dzień26,6°C · 28 kwi 2023
30℃ 28%
Kisumu 29℃ 18℃
Średnia26,4°C Najcieplejszy rok1984 · 29,7°C Najchłodniejszy rok2018 · 23°C Najcieplejszy dzień33°C · 2 kwi 2000 Najchłodniejszy dzień19,7°C · 2 kwi 1981
- 61%
Bungoma 29℃ 20℃
Średnia28,4°C Najcieplejszy rok1993 · 32°C Najchłodniejszy rok2018 · 24,7°C Najcieplejszy dzień36°C · 2 kwi 1998 Najchłodniejszy dzień20,3°C · 11 kwi 2018
- 20%
Nairobi 25℃ 17℃
Średnia27,2°C Najcieplejszy rok2019 · 30,6°C Najchłodniejszy rok2018 · 24°C Najcieplejszy dzień33,1°C · 8 kwi 2019 Najchłodniejszy dzień20,6°C · 3 kwi 1981
- 51%
Eldoret 24℃ 13℃
Średnia25,9°C Najcieplejszy rok1984 · 29,3°C Najchłodniejszy rok2018 · 22,8°C Najcieplejszy dzień32,6°C · 3 kwi 2005 Najchłodniejszy dzień18,7°C · 4 kwi 2006
- 51%
Nyeri 24℃ 13℃
Średnia22,7°C Najcieplejszy rok2019 · 25,7°C Najchłodniejszy rok1989 · 20,5°C Najcieplejszy dzień30,2°C · 3 kwi 2005 Najchłodniejszy dzień17,9°C · 2 kwi 1981
- 49%

Rekordy temperatury w Kenii: Kwiecień na tle całego roku

Porównujemy dzienne temperatury maksymalne z lat 1981-2025 dla 9 miast widocznych w tabeli.

Najcieplejszy dzień w kwietniu39,8°C Garissa ·
Najcieplejszy dzień roku41,1°C Garissa ·
Najchłodniejszy dzień w kwietniu17,9°C Nyeri ·
Najchłodniejszy dzień roku15,8°C Nyeri ·

Są to rekordy w danych siatkowych NASA POWER dla analizowanych miast, a nie oficjalne rekordy krajowe ze stacji meteorologicznych.

Planujesz wyjazd już teraz? Sprawdź aktualną prognozę pogody w Kenii na najbliższe 14 dni.
A może gdzieś, gdzie na pewno będzie ciepło? Zobacz gdzie jest ciepło w kwietniu.
styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień